Nám chân sâu có tự mờ không? Sự thật về sắc tố nằm ở tầng sâu

“Cô ơi, em để yên vài năm nữa thì mấy đốm này có tự nhạt đi không?”

Nhiều chị em ngồi trước đèn soi da của tôi hỏi đúng câu đó. Có chị đã chán bôi. Có chị sợ càng đụng vào càng đậm. Có chị nghe người quen kể “nám sau sinh tự hết”.

Tôi hiểu cảm giác ấy. Chờ thì đỡ tốn tiền, đỡ rát da, đỡ thất vọng.

Nhưng câu hỏi “nám chân sâu có tự mờ không” cần được trả lời thật, không trả lời cho vừa lòng. Vì “nám chân sâu” ở Việt Nam đang được dùng để gọi hai tình trạng khác nhau. Và ở cả hai, sắc tố nằm ở tầng da mà thời gian không tự dọn dẹp được bao nhiêu.

Tin tốt là: hiểu đúng tầng sắc tố thì bạn biết lúc nào nên chờ, lúc nào chờ chỉ làm mất thêm thời gian.

Đây là kiến thức chăm sóc da để bạn tham khảo, không thay cho việc thăm khám với bác sĩ da liễu.

“Nám chân sâu” thật ra là gì? Hai thứ hay bị gọi chung một tên

Da có hai tầng chính. Thượng bì (epidermis) là lớp nông, lớp bạn sờ thấy. Bên dưới là trung bì (dermis), nơi có collagen (sợi nâng đỡ da) và mạch máu. Sắc tố melanin (chất tạo màu da) nằm ở tầng nào sẽ quyết định nó dễ hay khó nhạt đi.

Khi chị em nói “nám chân sâu”, thường là một trong hai trường hợp sau.

Trường hợp 1: nám có phần sắc tố rơi xuống trung bì. Các tài liệu da liễu chia nám theo tầng: thượng bì, trung bì và hỗn hợp. Ở dạng trung bì, sắc tố nằm trong các melanophage (tế bào dọn dẹp ăn sắc tố) ở tầng sâu. Trên thực tế, nhiều người là dạng hỗn hợp, vừa có phần nông vừa có phần sâu trên cùng một gương mặt.

Trường hợp 2: bớt Hori. Hori hay bị gọi là “nám chân đinh”, nhưng bản chất khác nám: đó là các đốm nâu xám đến xanh xám, đối xứng hai bên mặt, do tế bào hắc tố (melanocyte) nằm sẵn ở trung bì. Bạn có thể đọc thêm bớt Hori là gì và vì sao nó khác nám.

Nếu còn lẫn lộn, bài cách phân biệt nám mảng, nám chân sâu và tàn nhang sẽ giúp bạn tự định vị trước.

Nám chân sâu có tự mờ không? Câu trả lời thật

Nói ngắn: phần lớn trường hợp, nám chân sâu không tự mờ đáng kể nếu bạn chỉ để yên.

Theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD), nám do yếu tố kích hoạt như mang thai hay nội tiết tố dạng uống có thể nhạt dần sau sinh hoặc khi ngưng yếu tố đó. Harvard Health cũng ghi nhận nám thai kỳ thường cải thiện sau sinh, dù có người vẫn dai dẳng.

Nhưng chú ý chữ “có thể”. Cũng chính AAD nói nám có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí cả đời. Còn với nám chân sâu, phần nằm ở trung bì thì khác.

Theo DermNet (trang kiến thức da liễu của New Zealand), nám dạng thượng bì thường đáp ứng tốt khi chăm sóc đúng. Dạng hỗn hợp thường chỉ cải thiện một phần. Dạng trung bì thường đáp ứng kém. Nám để càng lâu thì càng chậm đáp ứng.

Được chăm sóc đúng mà tầng sâu còn đáp ứng kém, thì để yên càng khó mong nó tự đi.

Vì sao sắc tố của nám chân sâu khó tự đi?

Hãy hình dung thượng bì như một băng chuyền.

Tế bào da ở thượng bì liên tục được đẩy lên bề mặt rồi bong ra, mang theo sắc tố. Ngưng được nguồn kích thích, phần nông có cơ hội nhạt dần.

Trung bì thì không có băng chuyền ấy. Giữa thượng bì và trung bì có một lớp ranh giới gọi là màng đáy. Một nghiên cứu sinh thiết năm 2011 trên da nám ghi nhận màng đáy ở vùng nám bị tổn thương, và các tác giả cho rằng chính chỗ hở này giúp tế bào hắc tố và melanin “rơi” xuống trung bì, khiến màu nám dai dẳng.

Xuống tới trung bì, melanin bị các melanophage “nuốt” và giữ lại. Đó là lý do nám chân sâu thường có màu nâu xám, đôi khi ngả xanh, chứ không nâu tươi như nám nông. Nếu bạn thắc mắc chuyện màu sắc, bài vì sao nám lúc nâu, lúc xám, lúc gần như xanh giải thích kỹ hơn.

Trong lúc bạn chờ, điều gì đang làm nám chân sâu đậm thêm?

Chờ không xấu. Đáng lo là vừa chờ vừa để nguồn kích thích tiếp tục hoạt động.

Nắng và ánh sáng nhìn thấy. DermNet và AAD đều ghi nhận tia UV làm da tạo thêm sắc tố, khiến nám cũ đậm hơn và nám mới xuất hiện. Không chỉ UV, ánh sáng nhìn thấy cũng kích thích sản xuất melanin. Bạn có thể xem thêm những nguồn ánh sáng và nhiệt âm thầm làm nám đậm.

Tôi hay gọi đây là cái “thùng thủng đáy”. Bôi bao nhiêu mà không chặn nắng thì sắc tố vẫn được bơm thêm mỗi ngày.

Nội tiết. Mang thai, viên tránh thai, liệu pháp nội tiết đều liên quan đến nám. Nghi nám đậm lên vì sản phẩm nội tiết thì hỏi bác sĩ kê cho bạn, đừng tự ý ngưng.

Viêm và kích ứng. Da bị chà xát, tự lột, dùng kem trộn không rõ nguồn gốc, đổi sản phẩm liên tục… đều làm da viêm. Mà viêm thì làm sắc tố tăng. Với một làn da vốn có màng đáy yếu, đó là “đổ dầu vào lửa”.

Đèn soi ở nhà không đủ: khi nào cần đi khám?

Nhiều chị em nghe rằng soi đèn tia cực tím, đốm nào đậm lên là nám nông. Cách này có cơ sở: đèn Wood (đèn soi tia cực tím chuyên dụng) thường làm sắc tố thượng bì nổi rõ hơn.

Nhưng một bài tổng quan năm 2017 trên Dermatology and Therapy lưu ý: hiện tượng nổi rõ dưới đèn cũng có thể gặp ở nám trung bì hoặc hỗn hợp. Nghĩa là đèn Wood chỉ giúp định hướng, không phán quyết được.

Ở chỗ tôi, đèn soi là bước đầu để đoán tầng. Nghi nám chân sâu hay nghi Hori, tôi luôn khuyên chị em đi bác sĩ da liễu thăm khám.

Bạn cũng nên đi khám sớm theo quy tắc ABCDE: đốm không cân đối, bờ nham nhở, nhiều màu, to dần, hoặc thay đổi nhanh, ngứa, chảy máu. Một đốm nâu chỉ có ở một bên mặt, hay khác hẳn các đốm còn lại, thì đừng tự gọi là nám.

Chăm sóc nám chân sâu thế nào cho đúng, thay vì chỉ ngồi chờ?

Tôi không hứa mốc thời gian. Với nám chân sâu, đây là chuyện “nước chảy đá mòn”. Nhưng làm đúng thì phần nông nhạt đi, phần sâu không đậm thêm.

Một, chống nắng phổ rộng mỗi ngày, ưu tiên loại có oxit sắt. Oxit sắt (iron oxide) là sắc tố khoáng giúp chặn thêm một phần ánh sáng nhìn thấy, thường có trong kem chống nắng có màu. Một thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2015 trên tạp chí của AAD cho thấy kem chống nắng chặn cả UV lẫn ánh sáng xanh giúp giảm tái phát nám so với kem chỉ chặn UV. Nghiên cứu có một tác giả thuộc chính hãng mỹ phẩm làm kem chống nắng, nhưng kết quả cùng hướng với các thử nghiệm khác. Thêm mũ rộng vành.

Hai, giữ da yên, không viêm. Dừng chà xát, dừng tự lột, dừng kem trộn. Da đang đỏ rát, bong tróc thì phục hồi trước, chưa đưa hoạt chất mạnh vào.

Ba, hoạt chất làm mờ sắc tố dùng đúng chỗ. Các hoạt chất làm mờ sắc tố như azelaic acid, arbutin (ức chế tyrosinase, enzyme then chốt tạo melanin), niacinamide, tranexamic acid giúp kiểm soát phần sắc tố đang được tạo ra ở thượng bì. Một số hoạt chất mạnh như hydroquinone, tretinoin là hoạt chất kê đơn, cần bác sĩ chỉ định và theo dõi.

Đang mang thai hoặc cho con bú thì tránh retinoid và hydroquinone; hoạt chất khác hãy hỏi bác sĩ trước.

Bốn, phần trung bì và Hori để bác sĩ đánh giá. Bôi đúng giúp phần nông, nhưng tầng sâu thường cần các phương pháp chuyên sâu mà chỉ bác sĩ da liễu mới nên chỉ định.

Vậy nám chân sâu có tự mờ không? 3 nguyên tắc tôi muốn bạn nhớ

Trả lời thẳng: nám chân sâu hiếm khi tự mờ đáng kể. Phần nông, gắn với nội tiết thay đổi tạm thời, có thể nhạt sau sinh hoặc khi ngưng yếu tố kích hoạt. Phần đã xuống trung bì và bớt Hori thì để yên gần như không đi đâu cả.

Ba nguyên tắc tôi hay dặn chị em:

1. Gọi đúng tên trước khi chờ hay chi tiền. Nám nông, nám hỗn hợp, nám trung bì hay Hori, mỗi thứ một hướng. Đèn soi định hướng, bác sĩ da liễu xác định.
2. Chặn nguồn trước, làm mờ sau. Chống nắng phổ rộng có oxit sắt mỗi ngày, giữ da không viêm. Không có nền này thì mọi thứ khác đều phí.
3. Kiên nhẫn có kế hoạch, không kiên nhẫn thụ động. Chờ trong lúc vẫn phơi nắng, vẫn chà xát, thì không phải chờ, mà là để nám lớn thêm.

Nếu bạn chưa chắc mình thuộc trường hợp nào, hãy nhắn tin cho fanpage Hoa Hera Skincare và gửi ảnh da mặt trong ánh sáng tự nhiên. Tôi sẽ soi giúp bạn trước, để bạn biết nên chờ, nên chăm sóc hay nên đi khám, trước khi chi thêm tiền.

Câu hỏi thường gặp

Nám chân sâu có tự mờ không nếu tôi chỉ chống nắng kỹ?

Chống nắng kỹ giúp phần nông nhạt dần và ngăn nám đậm thêm. Nhưng phần đã xuống trung bì thường đáp ứng kém, nên chỉ chống nắng thì khó thấy nó tự đi hết.

Nám sau sinh có phải đều tự hết không?

Không phải ai cũng vậy. Nám thai kỳ thường cải thiện sau sinh, nhưng có người vẫn còn dai dẳng, đặc biệt khi đã có phần nằm sâu. Nếu sau sinh một thời gian mà đốm vẫn đậm, bạn nên soi da hoặc đi khám thay vì chờ mãi.

Đang mang thai hoặc cho con bú thì chăm sóc nám chân sâu thế nào?

Bạn nên tránh retinoid và hydroquinone trong giai đoạn này. Ưu tiên chống nắng phổ rộng, che chắn, giữ da không kích ứng. Mọi hoạt chất làm mờ sắc tố khác hãy hỏi bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ da liễu trước khi dùng.

Bớt Hori có phải là nám chân sâu không?

Hori hay bị gọi là nám chân sâu, nhưng bản chất khác nám: tế bào hắc tố nằm sẵn ở trung bì, kem bôi rất khó với tới. Hori cần bác sĩ da liễu thăm khám và chỉ định hướng xử lý.

Về tác giả

Nguyễn Thị Thanh Hoa (cô Hoa) — Founder Hoa Hera Skincare, đơn vị chuyên chăm sóc và xử lý sắc tố da: nám mảng, nám chân sâu, tàn nhang, bớt Hori, tăng sắc tố sau viêm, da nhiễm corticoid. Tôi trực tiếp soi da và theo các ca sắc tố mỗi ngày, đồng thời đứng lớp đào tạo chủ spa về hoạt chất xử lý sắc tố. Tôi viết đúng tinh thần tôi nói với khách ngồi trước đèn soi: nói thật, chỉ rõ cái khó, cảnh báo rủi ro thay vì hứa hão.

Lưu ý

Bài viết là kiến thức chăm sóc da để bạn tham khảo, không thay thế thăm khám của bác sĩ da liễu. Nội dung không chẩn đoán, không kê đơn. Phụ nữ mang thai, cho con bú cần tránh retinoid và hydroquinone; da đang kích ứng, tổn thương nên dừng hoạt chất mạnh; đốm sắc tố thay đổi bất thường hoặc nghi bớt Hori cần đi khám bác sĩ da liễu. Hoa Hera là đơn vị chăm sóc da, không phải cơ sở y tế.